بیش فعالی چیست ؟ علائم + درمان و علل آن
بیش فعالی چیست ؟ بیش فعالی یا اختلال نقص توجه (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات رفتاری-رشدی است که عمدتاً در کودکان تشخیص داده میشود، اما میتواند تا بزرگسالی ادامه یابد. این اختلال باعث مشکلات تمرکز، رفتارهای تکانشی و فعالیت فیزیکی بیش از حد میشود که ممکن است بر زندگی فردی، تحصیلی و اجتماعی تأثیر بگذارد. با توجه به گستردگی و پیچیدگی این اختلال، شناخت علائم، دلایل و روشهای درمانی آن از اهمیت ویژهای برخوردار است. برای تشخیص و اطلاع از این اختلال، مشاوره با افراد متخصص توصیه می گردد. در این مقاله به بررسی جامع این موضوع خواهیم پرداخت تا راهکارهای مناسبی برای مدیریت و بهبود وضعیت افراد مبتلا به بیش فعالی ارائه دهیم.
بیش فعالی چیست ؟
بیش فعالی یا اختلال نقص توجه (ADHD) نوعی اختلال رفتاری – رشدی است که باعث بروز واکنشهای تکانشی، اختلال در یادگیری و فعالیتهای فیزیکی بیش از اندازه میشود. این اختلال در کودکان و بزرگسالان قابل تشخیص است و میتواند زندگی فردی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد. بیش فعالی باعث مشکلات تمرکزی و حواسپرتی میشود که ممکن است با عوارضی مانند افسردگی و اختلالات اضطرابی همراه باشد.
علل بیش فعالی
علت دقیق بروز بیش فعالی مشخص نیست، اما اعتقاد عمومی بر این است که این بیماری دارای ریشههای عصبی و ژنتیکی است. کاهش دوپامین یکی از اصلیترین عوامل مؤثر در بروز ADHD است. همچنین، مواردی مانند وراثت، نوروتوکسینها، مصرف الکل و دخانیات در دوران بارداری نیز از عوامل مؤثر بر ایجاد این اختلال شناخته شدهاند.
علائم بیش فعالی
علائم بیش فعالی شامل مشکلات تمرکز و توجه، فراموشکاری مداوم، حواسپرتی آسان، ناتوانی در آرام و بیتحرک بودن، و قطع مکرر صحبتهای دیگران میشود. افراد مبتلا به این اختلال نمیتوانند برای مدتی طولانی روی انجام کار یا موضوع واحدی تمرکز کنند و بهراحتی وظایف محول شده را فراموش کرده یا ترتیب انجام آنها را از خاطر میبرند. آنها غالباً دچار بیقراری و فعالیت فیزیکی بیش از حد بوده و نمیتوانند منتظر پایان صحبتهای دیگران بمانند، که این رفتارها میتواند بهطور قابلتوجهی بر زندگی شخصی و حرفهای آنها تأثیر بگذارد. شایعترین علائم بیش فعالی عبارتاند از:
- ناتوانی در تمرکز طولانیمدت بر روی یک مسئله واحد
- فراموشی مداوم وظایف
- حواسپرتی آسان
- ناتوانی در آرام و بیتحرک بودن
- قطع مکرر صحبتهای دیگران
این علائم میتوانند بهطور قابلتوجهی بر روی تحصیل، شغل و روابط اجتماعی فرد تأثیر بگذارند. در صورت مشاهده این علائم، لازم است به پزشک مراجعه کنید.
انواع بیش فعالی و علائم آن
پزشکان و پژوهشگران، بیش فعالی را به سه گروه عمده تقسیم کردهاند:
- اختلال نقص توجه (Predominantly inattentive): مشکلات در تمرکز و اتمام کارها
این نوع بیش فعالی بیشتر با مشکلات تمرکز و توجه همراه است. افراد مبتلا به این نوع معمولاً دچار حواسپرتی مداوم و فراموشکاری گسترده هستند. آنها به جزئیات بیتوجهی کرده و اغلب بیدقتی نشان میدهند. ناتوانی در تمرکز طولانیمدت بر روی یک موضوع واحد، از دیگر ویژگیهای این نوع است. این افراد همچنین ممکن است در برقراری ارتباط چشمی مشکل داشته باشند و توانایی پیروی از قوانین و دستورالعملها را نداشته باشند. ناتوانی در برقراری نظم و انضباط در کارها و فعالیتهای روزمره نیز از نشانههای بارز این نوع بیش فعالی است.
- بیش فعالی – تکانشی (Predominantly hyperactive-impulsive): رفتارهای تکانشی و بیقراری
افراد مبتلا به این نوع بیش فعالی بیشتر رفتارهای تکانشی و بیقراری از خود نشان میدهند. بیقراری مداوم، مانند تکان دادن دست یا پا، و پرحرفی بیش از اندازه از علائم شایع این نوع هستند. این افراد معمولاً نمیتوانند رعایت نوبت را داشته باشند و در مقابل، رفتارهای تکانشی از خود بروز میدهند. فعالیت فیزیکی بیش از حد و غیرمعمول و ناتوانی در حفظ آرامش نیز از دیگر نشانههای این نوع بیش فعالی است. علاوه بر این، این افراد ممکن است صحبتهای دیگران را مکرراً قطع کنند و در تعاملات اجتماعی دچار مشکل شوند.
- بیش فعالی ترکیبی (Combined hyperactive-impulsive and inattentive): ترکیبی از هر دو نوع قبلی
این نوع بیش فعالی ترکیبی از علائم هر دو نوع قبلی است. افراد مبتلا به این نوع هم مشکلات تمرکز و حواسپرتی دارند و هم رفتارهای تکانشی و بیقراری را نشان میدهند. ناتوانی در تمرکز بر روی یک موضوع و حواسپرتی آسان، همراه با فراموشکاری و بیتوجهی به جزئیات از نشانههای این نوع است. علاوه بر این، این افراد رفتارهای تکانشی و بیقراری مانند تکان دادن دست یا پا، پرحرفی و عدم توانایی در رعایت نوبت را نیز از خود بروز میدهند. فعالیت فیزیکی بیش از حد و ناتوانی در حفظ آرامش از دیگر ویژگیهای این نوع بیش فعالی است.
بیش فعالی در کودکان
بر اساس مطالعات، در فاصله سنین ۵ تا ۱۷ سالگی، از هر ۱۰ کودک یک نفر به اختلال ADHD مبتلاست. بیش فعالی کودکان، مشکلات متعددی را بهدنبال دارد و ممکن است روند تحصیل کودک را مختل کند. نشانههای شایع در کودکان شامل عدم تمرکز در کلاس درس، ناتوانی در پیروی از دستورالعملها و مشکلات ارتباطی با همسالان است. از مشکلات عمده کودکان بیش فعال در محیط های آموزشی است. بنابراین باید روشهای مخصوص برای آموزش دادن به این کودکان اتخاد شود. در مقاله آموزش به کودک بیش فعال راههای آموزشی صحیح به این کودکان بررسی و توضیح داده شده است. پسران بهطور معمول دو برابر بیش از دختران به این اختلال مبتلا میشوند.
بیش فعالی در بزرگسالان
بیش فعالی بزرگسالان معمولاً از عدم درمان این اختلال در زمان کودکی ناشی میشود. این اختلال به شکل قابلتوجهی بر جنبههای مختلف زندگی افراد تأثیرگذار است و ممکن است روابط خانوادگی یا حرفهای را به شدت دچار اختلال کند. نشانههای شایع در بزرگسالان شامل مشکلات در مدیریت زمان، ناتوانی در تمرکز بر وظایف و مشکلات ارتباطی است. همچنین در مقاله بیش فعالی در بزرگسالان اطلاعات جامع تری درباره بیش فعالی در افراد بالغ مطالعه خواهید کرد.
راههای درمان بیش فعالی
برای درمان بیش فعالی، روشهای مختلفی وجود دارد که به نوع عارضه و شدت آن بستگی دارد. درمان ADHD شامل روشهای زیر است:
- درمان دارویی: شامل داروهای محرک سیستم عصبی مرکزی (CNS) و داروهای غیر محرک
- رواندرمانی: کمک به فرد در مقابله با احساسات ناشی از ابتلا به بیشفعالی و بهبود روشهای برقراری ارتباط
- رفتاردرمانی: آموزش روشهای کنترل و نظارت بر رفتار به فرد مبتلا و نزدیکان او
- آموزش مهارتهای اجتماعی: کمک به یادگیری الگوهای رفتاری مناسب مانند رعایت نوبت و به اشتراکگذاری وسایل
درمان خانگی بیش فعالی
علاوه بر روشهای پزشکی و رواندرمانی، روشهای درمان خانگی نیز میتواند به بهبود علائم بیش فعالی کمک کند. این روشها شامل دنبال کردن برنامه غذایی سالم، مصرف مکملهای ویتامینی، انجام منظم تمرینات ورزشی، خواب کافی، محدودیت استفاده از تلفن همراه و رایانه و انجام فعالیتهای هوازی در فضای باز میباشد.
درپایان
بیش فعالی یا ADHD یک اختلال رفتاری – رشدی است که میتواند تأثیرات جدی بر زندگی فرد داشته باشد. شناخت علائم و انواع این اختلال، مشاوره با پزشکان و پیگیری روشهای درمانی مناسب میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا کمک کند. برای کسب اطلاعات بیشتر و مشاوره تخصصی میتوانید با متخصصین اطفال و روانشناسان مشورت کنید.
دیدگاهتان را بنویسید